MİSAFİR KARŞILAMA VE UĞURLAMA




ANASAYFA  |   KAYIT OL  |   SOHBET  |   ÇERKES MÜZİKLERİ  |   ÇERKESBUL  |   SÖZLÜK  |   LİNKLER  |   KİRİL KLAVYE  |   BASINDA ÇERKESLER  |   SİTENE EKLE  |   İLETİŞİM

MİSAFİR KARŞILAMA VE UĞURLAMA

MİSAFİR KARŞILAMA VE UĞURLAMA

İleti PauKaF » Pts Ağu 16, 2010 7:48 pm

MİSAFİRLİK
Adıgeler Misafiri Nasıl Karşılayıp
Nasıl Uğurlarlardı

АДЫГЭХЭМ ХЬАЩ1ЭМ ХУАЩ1

ПЩ1ЭМРЭ НЭМЫСЫМРЭ



“Хьащ1эм и къак1уэныр езым и 1уэхущ егъажьэжьыныр бысымым и 1уэхущ” “жа1э. Gelmek misafirin elinde, gitmekte ev sahibinin (bısım) elindedir” derler. Bunun anlamı kısaca şöyle açıklanıyor:

Eve gelen misafirlere sayılarına bağlı olarak tavuk, kaz, hindi, koyun gibi hayvanlardan biri kesilir. Yemek ikram edilir. (bu kesilen hayvana nış denir) Misafire verilen bu yemeğin zamanını ev sahibi belirler. Bu yemeği ev sahibi, misafirin gitmesi gerektiği bir zamanı düşünerek yedirir. Misafirde adet olduğu üzere bu yemeği yemeden gidemeyecektir.

Dolayısıyla misafirin gitmesi ev sahibine bu nedenle bağlı oluyor.

* * *

Adıgelerde nış sofraya konup yenmeden misafirin gitmesi ayıptır. Misafir erken gidecekse bu ev sahibi tarafından ( ilerde anlatacağımız gibi) anlaşılır, bilinir ona göre nış daha önceden yenilir. Böylece misafirinde zamanında gitmesi sağlanmış olur. Ancak misafirin daha çok kalması isteniyorsa ev sahibi nışı yedirmeyi geciktirebilir. Gelen misafirlere yaşlı genç ayırt edilmeden herkese saygı gösterilir. Misafir gençte olsa ev sahibi onunla dışarıda, köyün içinde gezerken sağ tarafında durdurur.

Adıge ailelerinde, misafirleri yanlarında olduğu sürece, onlara herhangi bir kötülük olması durumunda utanç duyulur. Adıgelikte mertlikte lekelenmiş kabul edilir. Bundan dolayı Adıgeler misafiri evlerinde olduğu sürece korurlar, yolcu ederken de yanlarında epey bir süre giderek uğurlarlardı.

­* * *

“Зы хьэщ1эм зы хьащ1эр и жагъуэщ, хьащ1ит1ыр бысымым и жагъуэщ.” Жа1эу псэлъэжь шы1эщ. (zı haşem zıhaşer yi jağues, haşitir bısımım yi jağues) Anlamı:“Bir misafir diğer bir misafiri sevmez, ev sahibi de iki misafiri de sevmez.”diye bir söz vardır. Bu söz genelde şaka olarak söylenir. Belki birazda gerçek payı olabilir.Ev sahibinin o an için hazırlıklı olmayışı gibi; (Аgыгэм,хъащ1эр и щ1асэщ dense de).

* * *

Bir grup misafire, kestikleri koyunun kellesinin sağ yarısını, paylaştırmak üzere sofradaki misafirlerin en yaşlısının önüne koyarlar. O da buna latife olarak “ben sizin kelle parçalayıcınız değilim der”…alır ev sahiplerinden (тхьамадэ = thamade ) dışında en yaşlılarının önüne dağıtması için koyar. ( Хэгъарей нахъыжь = xeğarey lerin büyüğü ) bu yarım kelleyi usulüne göre dağıtacaktır. Yarım kelleyi dörde bölmesi gerekir.

* * *

Önce kulağını keser, onu kendisine bıçağı verene veya sofrada ayakta hizmet edene yada grubun en gencine verebilir.Geriye kalanı üç parçaya ayırır. Bu parçalardan gözaltını kendine bırakır. Diğer iki parçayı iki tarafında oturanlara verir. Bu payları dağıtan yaşlı şahıslar, tecrübeli, tecrübeli olmasının yanında güzel sözler söyleyebilen kişilerdir. Payları dağıtırken iyi dileklerde bulunurlar. (Адыгэбзэк1э мэхъуахъуэ хэ = хъуэхъуэ жа1э) derler. Kellenin beyni, gözü, kulağı gibi parçaları dağıtan şahıs orada bulunup bu parçaları alanlara (iyi düşünmek, iyi görmek, iyi konuşmak gibi) tavsiyelerde de bulunur. Bu dağıtılan yarım kelle herkesin yiyeceği etlerin dışında bir paylaştırmadır. Özel anlamı olan pay dışı bir dağıtmadır. Adıgece “ 1ыхьа хэму1у “ denir.

* * *



Sofrada oturanlardan ev sahibi tarafı veya misafir tarafında üzüntülü bir olay varsa(ölüm vb.) kelleyi sofraya koyanlar burun tarafını kapıya doğru çevirirler. Bu konma şeklini gören sofradaki kişiler üzücü bir durumun olduğunu anlarlar. Bu şekilde olaydan habersiz misafir grubunun yaşlıları durumu öğrenince, sofradan daha çabuk kalkılması gerektiğini bilir, ona göre hareket eder.

* * *

Misafirin kaldığı evden ayrılması kesilen nışın yenmesinden sonradır. Nış yemeği yenmeden misafir evden ayrılamaz.Ancak yemek yendikten sonra evden ayrılma isteğinde yetkilidir. Bu yemekte, sofrada iken en yaşlı ev sahibi misafire hayırlı yolculuklar dileyerek yanında güzel sözlerde söyler. Burada yapılan konuşmalar artık misafirin gidebileceğini belli eder.

* * *

Adıgeler “Хьащ1э къишэ щы1эщ хьащ1э ишыж щы1экъым” жа1э ‘ derler. “Misafiri içeri alma varda, göndermek yok” anlamında olan bu söz; misafir geldiğinde sevinip, gittiğinde üzülüyoruz demektir. Bu Adıgelerin misafiri sevdiklerini gösteren sözlerden biridir.

* * *

Adıge misafiri sağlam yerde oturur. “Адыгэ хьащ1э бдап1э исщ» жа1э” derler. Bunu söylemelerinin sebebi, Adıgeler misafirlerini canları pahasına sağ oldukları sürece korurlar, onlara hiçbir zarar gelmemesini temin ederler.

* * *

Adıgelerde evlerine sevmedikleri bir misafir geldiğinde, ona hizmette kusur etmeden yine güler yüzlü ve nazik olarak davranırlar. Ancak misafirinde anlayacağı gibi süpürgeyi kapının arkasına ters olarak dikerler. Veya evin tabanına su serperler. Bu şekilde misafirde , kendisinin istenmediğini anlar ve gitmesinin gerektiğini bilir.

* * *

Hiçbir zaman, bir daha evlerine gelmesini istemedikleri misafiri yolcu ederken, arkasından çöp dökerler.Veya o çıkarken arkasından süpürge yaparlar. Misafir de söylemek istediklerini anlamıştır.

* * *

Adıgeler “ХЬэщ1ап1эрынэ емык1ухьщ”- haşaperıne yemukşs- derler. Misafirlikte oturup kalmak ayıptır derler. Usandırıncaya kadar misafirlikte oturup kalınmaz. Gereğinden fazla uzun süre kalan misafir için, “Шыхэ дугъ” (yemek hırsızı) sözü de kullanılır. .

* * *

Misafir yolcu olurken, atın başını eve doğru çevirip binerse ev sahibinden (bısım)memnun oldu demektir. Eğer ata binerken, atın başını bahçe kapısına doğru çevirip binerse, memnun kalmadığını bildirir.

* * *

Misafirin yanına giren ev sahiplerinden olan gençler, dışarı çıkarken arkasını dönerek çıkmazlar. Kapıdan çıkarken geri geri giderek çıkarlar.

* * *

Misafiri odada başköşeye davet etseler de, kendinden yaşlıların durumunu göz önüne alarak, başköşeye gidip oturmaz, durumuna uygun yere oturur.

* * *

Misafir eve gelir gelmez, ona en güzel yemekleri yedirmek için hemen hazırlıklar başlar. Ancak misafirinde aç oturmaması için, hazırda ne varsa ikram ederler. “Hazırda olan iyi yemektir” diyerek şaka yaparlar.” Уызирихьалъэ шыхыныф1щ “(vızirihale şıxınıfşs) .

* * *

Misafir gece yatılı kalacaksa, en rahat edeceği oda ona ayrılır. Yatacağı yerin(yatak yorgan v.s.)temiz ve en uygun olmasına dikkat edilir. Böylece misafirin rahat etmesi sağlanır.

* * *

Yemekte misafire kesilen hayvan; kaz, tavuk, hindi gibi küçükbaş hayvan ise sofrada yemek için oturulduğunda (pay dışı olarak) БГЪАЛГУЬЭ yi - tavuk göğsünü misafirlerden yaşlı olanın önüne koyarlar. Ancak misafirde, onu aslında dağıtılması gerektiğini bildiği için misafir eti alır, yaşlı bısımın önüne koyar.

Yaşlı ev sahibi bu etin hepsini kendisi yemez. Sofrada oturanlara uygun gördüğü şekilde parçalayarak usulüne göre dağıtır. Misafire kesilen hayvanın sayısı ve büyüklüğü gelen misafirin çokluğuna bağlıdır (tavuk, hindi, koyun vb.)

* * *

Adıgelerde bir söz vardır; misafirin fazlası olmaz.

“ХЬащэ куэд щы1экъым.”

Misafirin fazlası olmaz. Buda Adıgelerin misafiri yüksünmeyip sevdiklerini gösterir.

Birbirine düşman olanlardan bir taraf diğer tarafa misafir olmuşsa, düşmansa da misafirdir diyerek, buyur ederler.

“Бийми хьащ1эщ “ (biymi haşesş )

Düşmansa da misafir diyerek.

* * *

Eve gelen bir misafire ev sahibi, kendi evindeki varlıklarıyla ilgili bir şeyleri gezdirip göstermesi ayıptır. Ancak misafir kendisi isterse gösterilir.

* * *

Misafire imrendiği şey hediye olarak verilir. Ancak misafir çok ince düşünür, verilecek hediyeyle ilgili hiçbir duygusunu belli etmez. Hele kendine verilecek hediye, ev sahibine lazım olacak, ihtiyacı olduğu bir şeyse almaz.

* * *

Misafiri attan indirirken ve ata bindirirken, çok dikkatli olunur. Ev sahiplerinden bu işi yapacak kişi bellidir. Bu görevi yapabilecek güçte olmalıdır. Atın gemini sağlam tutar, eğerine çok rahat binmesi için gerekli yardımı yapar.

* * *

Misafir eve geldiğinde kamçısını eğerin kaşına asarsa, acelesi olmadığının işaretidir. Eğer kamçısını çizmenin içine sokmuş veya elinde tutarak içeri girerse, acelesi olduğunu belirtmektedir. Ev sahipleri buna göre hareket ederler.

Bu yazı Kaberdey Balkar Cumhuriyeti’nde yaşayan çalışkan, değerli eğitimci yazarların, yaşlıları konuşturarak yaptıkları derlemelerden çevrilmiştir.



Adıge Xabzeleri
Çeviren: Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org
Ben Halkım İçin Özgürlük İstiyorum
morpic.com - çerkes - kafkasya - tubidy - adige - 21 Mayıs 1864 sürgün soykırım hakkında çerkeş çerkesh cherkesh 2009 2010 çerkez adige çerkes adige kafkasya adige çerkez çerkes kafkas abhaz çerkez tavuğu tavuk tarifi adiga abaza kuzey müzik music çekes çerks ahazya adge aige kafasya adiye wored tarih kültür fotoğraf foto resim bilgi isim dernekleri federasyonu ad köyleri düğün mahalli video savaş haber circassian güncel dil sözlük çeviri dernek kafder kaffed birkaf en iyi yeni çok şeyh şamil com net org tr adigey abhazya oset siteleri indir dinle tarih türk link sohbet chat izle sohbet muhabbet adiye cherkessia çerkesya yurtseverleri sitesi org net com facebook google mp3 download indir kökeni nerede nedir kimdir nasıl yeni ilk büyük eski
PauKaF
PauKaF
Site Admin
Site Admin
 
İleti: 20618
Kayıt: Sal May 08, 2007 4:27 am
Konum: MUDAREY-Гъубжь

KÜLTÜRÜMÜZ

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir


cron